See Me Growth

Vậy là sau 9 tháng thất chủ động thất nghiệp, tôi lại bắt đầu đi làm. Sự ly kỳ không mong đợi của đã đưa tôi tới một cơ hội mà tôi cũng không thể ngờ tới. Cuộc sống này luôn chứa đựng những điều ly kỳ khiến người ta khó có thể dự đoán trước. Trớ trêu, công việc mà tôi hao tổn tâm sức để phỏng vấn trước đó lại không thành công như tôi mong đợi. Những sự đối thoại nội tâm, những cơn bão cảm xúc không giúp tôi có được công việc đó. Điều này đã khiến tôi cảm thấy thất vọng về bản thân mình. Sau vòng phỏng vấn cuối cùng, tôi nhận được tin thất bại sau hai tuần chờ đợi. Thực ra, những ai đã từng phỏng vấn rồi sẽ hiểu, chỉ cần hai ngày sau không nhận được tin tức nghĩa là bạn đã trượt. Lý trí của tôi nghĩ vậy, nhưng cảm xúc và thâm tâm tôi lại cố gắng mong chờ vào một cơ hội nhỏ nhoi mà tôi cho rằng mình sẽ không còn một cơ hội nào tốt hơn thế. Điều này càng làm tôi cảm thấy tồi tệ hơn khi nhận được email một ứng viên khác phù hợp hơn đã được chọn. Tôi cảm thấy tức ngực, khó thở nhưng lại không thể khóc. Có thể một người trưởng thành  để nước mắt rơi không còn dễ dàng như những năm thanh xuân bồng bột, cho lúc đó, tôi nghĩ chỉ cần một giọt nước mắt thôi cũng sẽ khiến tâm trạng của tôi tốt hơn rất nhiều. Nhưng không, là người từng trải, tôi phải tự học cách để vượt lên và mạnh mẽ hơn.

Khi mọi thứ đang ở trong tình trạng bình thường, ngồi trong một không gian nhạc nhẹ nhàng, thi thoảng nhấp nhẹ một ngụm sữa bò ấm nóng, và còn thoang thoảng xung quan mùi hương thảo, ta thường đơn giản hoá mọi thứ, khi cảm xúc lắng dịu, suy nghĩ đột nhiên cũng trở nên cơi mở hơn. Tại đó, ta sẽ tự hỏi rằng, ồ tại sao người có xu hướng phán xét người đối diện hoặc một đối được nào đó ta không thích về việc họ đã làm với bản thân mình. Nhưng khi chúng ta rơi vào đúng tình huống đó, với những luông cảm xúc tương tự, chũng ta không hề nhận ra mình cũng sẽ có chiều hướng ứng xử và hành động như vậy. Chúng ta đã từng nghe nhiều người nói rằng bản thân cần phải tỉnh táo

 tôi thực sự cho rằng mình “overthinking” những cảm xúc tại thời điểm đó. Tuy nhiên, liệu chúng ta có chắc chắn rằng, trong bao nhiêu năm cuộc đời, ta sẽ luôn đủ tỉnh táo để làm chủ cảm xúc của mình không rơi vào tình huống tương tự, tình trạng suy nghĩ quá mức cần thiết ấy. Bằng sự chân thực nhất với bản thân mình, tôi cần một câu trả lời “không”. Mỗi trạng thái cảm xúc chính là cánh cửa để chúng ta tìm hiểu sâu hơn về con người mình, phần mà bản thân chưa biết, nhưng lại đang từng ngày điểu khiến trạng thái tâm lý và hành động của chúng ta. Tôi bắt đầu đi tìm còn đường để hiểu cảm xúc của mình hơn.

Nhà tâm lý học người Thuỵ Sỹ Carl Jung từng nói: “Cho tới khi bạn biến cái vô thức thành có ý thức, nó sẽ điều khiển cuộc đời bạn và bạn gọi đó là định mệnh”. Bạn có từng lý giải vì sao một ngày trời nóng bức bạn lại thèm món canh mà không phải món thịt kho tàu nóng hổi. Bạn có thể nghĩ rằng đó là do thời tiết, nhưng thời thiết chỉ là nguyên nhân bên ngoài tác động và một cõi sâu xa trong vô thức của chúng ta và khi tác nhân đó gõ cửa, cơ thể ta, trạng thái tâm lý đó đột nhiên xuất hiện như một điểu tự nhiên và với cảm xúc thèm muốn ấy, ta sẽ ra chợ mua đủ nguyên liệu về nấu một nồi canh cua thơm ngon nóng hổi để thoả mãi cảm giác mà ta gọi là tự nhiên ấy. Tuy nhiên, nếu hôm đó bạn bận rộn không có thời gian để làm món đó, bạn sẽ tự nhủ với mình hoặc đè nén sự thèm muốn đó để rồi một ngày mùa hè nóng bức khác, cảm giác đó quay trở lại. Hoặc tinh tế hơn, chúng ta trở thành người quan sát, chỉ đơn giản ngồi đó quan sát, chìm đắm vào cảm nhận để cảm giác đó từ từ đi qua.

Khi dùng thời gian để đắm chìm trong một trạng thái cảm xúc nhất định, chúng ta sẽ nhận ra rằng, mỗi một trạng thái cảm xúc dù là mạnh hay nhẹ, lâu hay nhanh đều mang trong nó một trạng thái nhịp điệu nhất định, cao hoặc thấp, nhanh hoặc chậm. Jung nói rằng, con người chúng ta luôn tồn tại hai bản thể chính, người quan sát và bản ngã. Người quan sát là ý thức, giúp chúng ta nhận biết và phân tích thế giới xung quanh. Bản ngã là con người chúng ta bao gồm một phần ý thức, vô thức và cảm xúc. Nếu kết hợp với hệ thống 1 và 2 của Daniel Kaehman trong cuốn sách “Tư Duy Nhanh Chậm”, ta thấy có một sự tương đồng giữa người quan sát và hệ thống 2, nơi mà dùng thời gian và năng lực nhận thức để nhìn nhận, đánh giá khách quan một vấn đề. Bản ngã là hệ thống tư duy nhanh, hệ thống 1, nơi chứa đựng sự sáng tạo và cảm xúc. Đối với các trạng thái tâm trạng tiêu cực, ta rèn luyện bản thân để kích hoạt sự hoạt động của người quan sát, của hệ thống tư duy chậm (hệ thống 2). Quan sát trạng thái cảm xúc, sự dụng các phân tích lý trí đồng thời không hành động để mọi thứ trôi qua tự nhiên theo quan điểm của Lão Tử. Khi tâm trạng ổn định, chúng ta hãy kích hoạt bản ngã, sự kết hợp giữ hệ thống tư duy nhanh, cảm xúc và vô thức tập trung vào thực tại. Điều này sẽ giúp năng suất và hiệu quả công việc cao hơn đồng thời cũng là lúc để hệ thống tư duy chậm được nghỉ ngơi. Sự phối hợp nhịp nhàng này giống như việc đạp xe đạp, khi ta đã tìm được nhịp điệu tự nhiên, việc kích hoạt cũng sẽ đến một cách tự nhiên đưa ta về phía trước, vượt qua khó khăn trở ngại và kiên trì tiến bước.

Nhịp điệu của tâm trạng tiêu cực giống như một bản nhạc chậm, buồn kéo dài và trì trệ. Khi sự lo âu, suy nghĩ có xu hướng lặp đi lặp lại một cách nặng nề giống như tiếng piano rơi vào nốt trầm, và nốt trầm ấy cứ lặp đi lặp lại một cách nặng nề, từ từ đi xuống từng chút một. Sự nặng nề ấy đôi khi đứt quãng, dao động, cắt ngang bởi sự hoảng loạn, khiến ta cảm thấy khó thở, nhịp thở trở lên gấp gáp hơn giữa sự hoảng loạn của tâm trí. Ngược lại, nhịp điệu của tâm trạng tích cực lại nhẹ nhàng, đều đặn giống như một bản nhạc du dương. Các suy nghĩ tích cực, từng sợi từng sợi nối tiếp nhau kết nối thành một luồng suy nghĩ logic, đầy niềm hân hoan và tin tưởng vào tương lai. Đôi khi những cảm xúc hưng phấn bất chợt đến đưa động lực lên cao, làm tâm trí đi theo với tốc độ nhanh hơn. Sự hứng khởi kích hoạt hệ thống tư duy nhanh khởi động và các ý tưởng sáng tạo liên tục đến, hết lớp này đến lớp khác thúc đẩy chúng ta hành động mạnh mẽ và dứt khoát.

Nhận biết mình đang ở trạng thái tâm trạng nào vô cùng quan trọng để thực hiện việc kích hoạt các hệ thống tương ứng. Khi nhận thấy bản thân đang ở trạng thái tiêu cực, ta cần ngay lập tức dừng lại và hướng ý thức vào việc kích hoạt hệ thống tư duy chậm. Ở đó, mọi suy nghĩ dường như dừng lại nhường cho việc hít thở, tập trung vào hơi thở, để ý tới những xúc giác trên cơ thể, hướng ý thức đến không gian xung quanh, quan sát tác động của không gian lên cơ thể một cách chậm rãi. Để ý tới việc dừng suy nghĩ lại. Khi suy nghĩ dừng lại, một cách tự động, sự chú tâm chuyển về thực tại, để ý tới các xúc chạm của cơ thể, tạo tiền đề cảm xúc tiêu cực được giải toả.

Khi nhận thấy mình đang trong tâm trạng tích cực, hứng phấn, một cách nhịp nhàng, ta đóng hệ thống tư duy chậm và kích hoạt hệ thống tư duy nhanh, cho phép bản thân hoà vào bản nhạc tâm trạng du dương, để mọi cảm xúc tự nhiên tới, hoà và dòng suy nghĩ tích cực, thả trôi tâm trạng và suy nghĩ. Đây là tiền đề của sự sáng tạo và sự tập trung và cũng chính là công thức của sự kiên trì và bên bỉ theo đuổi mục tiêu. Nhận thức được tình trạng của bản thân, sử dụng công cụ phù hợp đúng lúc giúp ta đi trên con đường dài một cách tự tin và phóng khoáng.

Làm chủ giai điệu cá nhân

Nhịp điệu cá nhân là giai điệu sống chúng ta lựa chọn thực hiện trong 24h. Để 24h đó lang thang bồng bềnh trôi đi hay định hướng, làm chủ giai điệu cá nhân hướng về một chân trời mong muốn là sự lựa chọn của mỗi chúng ta. Nhịp điệu cá nhân của mỗi người không giống nhau do nhịp điệu sinh học và sự lựa chọn của mỗi cá nhân là khác nhau. Chúng ta có thể ngưỡng mộ nhịp điệu cá nhân của người khác khi theo dõi các đoạn video clip về cuộc sống hàng ngày trên mạng xã hội, nhưng có khi giai điệu cá nhân của chúng ta cũng là sự ngưỡng mộ của người khác, chỉ là chúng ta chưa dành thời gian để ngắm nhìn và cảm nhận nhịp điệu đó.

Nhịp điệu cá nhân là cách chúng ta lựa chọn sống, làm việc, nghỉ ngơi, tiếp xúc và lắng nghe chính mình. Nhịp điệu sống đẹp nhất là nhịp biết “Thở”. Làm chủ giai điệu cá nhân, là việc nhận thức được nhịp điệu sinh học của mình, kết hợp với nhịp điệu cảm xúc và xây dựng thời gian làm việc, học tập nghỉ ngơi phù hợp với nhịp điệu sinh học và nhịp điệu cảm xúc, giúp chúng ta vượt qua những thăng trầm của cuộc sống, hướng tới mục tiêu dài hạn, đưa bản thân trở thành một phiên bản sống ý nghĩa mà chúng ta mong muốn đạt được trong tương lai.

Nhịp điệu cá nhân nên được xây dựng dựa trên nền tảng của nhịp điệu tự nhiên, bao gồm nhịp điệu sinh học của cơ thể, chu kỳ ngủ thức, chu kì cảm xúc, chu kỳ ăn uống, chu kỳ thay đổi nội tiết tố. Khi sức khoẻ thể chất khoẻ mạnh, cảm nhận tinh thần tích cực, ta có đủ nền tảng để dùng cảm xúc và các giác quan để tận hưởng những khoảnh khắc hiện tại xung quanh ta, đủ mạnh mẽ để vượt qua những tác động tiêu cực của cuộc sống và xem “đó là chuyện nhỏ”. Sự kết hợp hài hoà giữa tâm thức, thể chất và trí não giúp chúng ta có một nhịp điệu cá nhân tích cực. Do đó, việc duy trì nhịp điều hài hoà tâm – thể – trí quan trọng thúc đẩy cảm nhận chân thực về cuộc sống và tận hưởng từng khoảnh khắc. Vậy làm thế nào để xây dựng nhịp điệu cá nhân hài hoà với các yếu tố nhịp sinh học, nhịp cảm xúc?

Rusell Foster trong cuốn sách “làm chủ nhịp sinh học” xuất bản lần đầu năm 2022 phân tích mối quan hệ giữa giấc ngủ và nhịp sinh học. Có 3 nhóm người với 3 nhịp sinh học chính được liệt kê trong cuốn sách của Rusell Foster. Đó là nhóm sớm (chim chiền chiện, 10%), nhóm muộn (cú đêm, 25%) và nhóm trung gian (bồ câu, 65%) Nghiên cứu chỉ ra rằng thời gian ngủ/thức theo nhịp sinh học và thời gian bắt buộc làm việc có độ lệch càng lớn thì nguy cơ phát triển các vấn đề sức khoẻ càng cao.

Trải qua hàng triệu năm tiến hoá, ta không thể phủ nhận rằng, chu kỳ sinh học của con người có quan hệ mật thiết tới chu kỳ ngày đêm của trái đất. Là một loài hoạt động ban ngày và ngủ về đêm, anh sáng mặt trời mang tầm quan trọng trong việc đánh thức, kích hoạt nhịp sinh học của con người. Do đó, tôi có thiên hướng hoạt động theo chu kỳ ngày đêm của tự nhiên, ngày làm việc và đêm là thời gian nghỉ ngơi. Sau khi làm bài kiểm tra cuối cuốn sách “làm chủ nhịp sinh học” của Rusell Foster, tôi nhận ra rằng mình thuộc nhóm trung gian, nhóm bồ câu chiếm 65%. Với tôi, việc ngủ 8 giờ hàng ngày trở lên quan trọng đối với việc nạp năng lượng cho các hoạt động ban ngày cũng như nâng cao khả năng tập trung. Vì vậy, tôi sẽ cố gắng đi ngủ và thức dậy trong một khung thời gian nhất định. Trong quá trình duy trì nhịp sinh học, sẽ có những ngoại lệ, là những trường hợp bất khả kháng làm ta buộc phải phá vỡ thời gian biểu hàng ngày như những chuyến du lịch cùng gia đình ở một nơi xa, hay một buổi tối nào đó, bạn bè tới thăm và trò chuyện cùng bạn cho tới tối muộn. Tôi sẽ không khắt khe buộc mình phải tuân thủ nghiêm ngặt thời gian biểu đó. Tôi hiểu rằng, mỗi sự lựa chọn trong cuộc sống đều buộc ta phải đánh đổi bởi một thứ gì đó. Khi tôi lựa chọn thời gian dành cho gia đình bạn bè, nghĩa là tôi đã ưu tiên nó lên trên cả bản thên mình. Cho tới một thời điểm nào đó, sự ưu tiên bản thân trở lại. Nhận thức rõ ràng các sự lựa chọn mà ta đang có, cảm nhận rõ ràng tình trạng của cơ thể giúp chúng ta đưa ra các lựa chọn sáng suốt để cân bằng cuộc sống, bên trong và bên ngoài, sự ưu tiên cá nhân và các mối quan hệ xã hội.

Tôi đã từng sống và làm việc để tìm kiếm những thành tựu và sự công nhận từ bên ngoài. Đôi khi, để đạt được điều đó, tôi hi sinh bản thân mình bằng việc tuyên chiến với những tế bào hàng ngày vẫn đang nỗ lực làm việc phục vụ cơ thể sinh trưởng và phát triển theo quy luật tiến hoá của tự nhiên, theo sự sắp đặt của nhịp sinh học mà tôi xây dựng trong vô thức. Rusell Foster nói rằng: Cuộc sống thường chỉ xoay quanh việc đạt được cơ hội trong những khoảnh khắc ngắn ngủi nhất, hoặc tránh được thương tổn hoặc đạt được lợi thế bằng cách đưa ra quyết định sáng suốt. Và chính nhịp sinh học giúp chúng ta tăng cơ hội thành công trong một thế giới năng động. Các nhịp sinh học liên quan đến lựa thời điểm chứ không phải chính bản thân thời gian. Chúng điều chỉnh các hành động để tạo ra hiệu quả tốt nhất. Cơ thể chúng ta cần đúng nguyên vật liệu ở đúng nơi, đúng số lượng và đúng thời điểm trong ngày; Đồng hồ sinh học dự đoán và cung cấp những nhu cầu khác nhau này. Cuộc sống của cả người khôn và kẻ ngốc đều kết thúc bằng cái chết nhưng trong bối cảnh của cuốn sách này, người khôn ngoan về sinh học nhìn chung sẽ sống lâu hơn, hạnh phúc hơn và sống một cuộc sống viên mãn hơn.

Nếu nhịp sinh học là nền tảng, là bản nhạc nền tự nhiên được thiết kế và công bằng cho tất cả mọi người thì sự tự kỷ luật, lời hứa cam kết với bản thân mình tạo nên sự khác biệt. Ánh sáng là yêu tố đánh thức hoạt động của nhịp sinh học, trong xã hội hiện đại và sự phát triển, ánh sáng dường như trở lên dư thừa. Dù trong bóng tối, ta có thể thắp sáng bất cứ lúc nào. Có phải điều này đã dễ dàng làm đảo lộn cuộc sống của những con người mang nhịp sống hiện đại. Và điều đó, theo một cách hiểu nào đó đang đi ngược với những điều chúng ta cần. Tuy nhiên, ta không thể mong chờ một thế giới mà ánh sáng chỉ thắp sáng 16 giờ đồng hồ và vụt tắt trong 8 giờ còn lại để phục vụ giấc ngủ. Có một điều tuyệt vời ở phát minh của Thomas Edison đó là còn người có thể chủ động làm chủ ánh sáng nhân tạo bằng công tắc tắt bật. Hãy thông minh làm chủ bằng sự kỷ luật với bản thân mình. Đó cũng là điều mà tôi cố gắng hàng ngày để mình có một cuộc sống viên mãn nhất và sống trong từng phút giây. Và cuối cùng ta nói tới nhịp điệu cá nhân. Có khi nào bạn nhìn vào tấm ảnh của một cô gái và cảm nhận được nguồn năng lượng cô ấy toát lên từ nụ cười, dáng đứng, cách cô ấy để tay, cách cô ấy tựa lưng vào ghế. Không bảo là những tư thế mà nhiếp ảnh gia nhắc cô ấy tạo dáng để có một tấm ảnh hoàn hảo nhất, mà là cách cô ấy làm cho bức ảnh trở lên cô ấy nhất. Và ta nói tới nhịp điệu cá nhân. Bằng sự kết hợp sâu sắc giữa nhận thức về bản thân mình, cơ thể, những gì diễn ra bên trong cùng với một thời gian biểu kỷ luật, từng ngày trôi qua, chúng ta tạo lên nhịp điệu cá nhân, nơi thể hiện bản nhạc của chính mình, không nhầm lẫn với bất kỳ ai trong thế giới 7 tỷ người này. Đó là cách ta chọn sống, làm việc, nghỉ ngơi, tiếp xúc và lắng nghe chính mình dựa trên những hiểu biết về nhịp sinh học của bản thân, trạng thái cảm xúc, phong cách sống. Đó là cách ta lựa chọn làm gì trong 24 giờ.