See Me Growth

Cuộc sống đôi khi có những ngã rẽ bất ngờ mà ngay bản thân ta cũng không thể tưởng tượng ra được. Trước đây, tôi chưa từng nghĩ mình sẽ làm việc ở một nhà máy cách xa thành phố đến những 7 năm. Người ta thường nói rằng, bạn không nên làm việc ở một nơi nào đó quá 5 năm vì nơi đó sẽ chôn vùi tài năng và sự nhiệt huyết của bạn. Lâu dần bạn sẽ không thể thoát ra khỏi vùng an toàn của chính mình và ngủ quên trong đó. Ngày đầu ra trường cách đây 10 năm, tôi đã trải qua một năm kinh nghiệm làm việc tại một nhà máy của Nhật Bản, nơi mà đến hiện tại, mỗi khi nghĩ về, cảm xúc trong tôi vẫn còn rất mạnh. Bạn sẽ tự hỏi “cảm giác mạnh” ở đây là mạnh tích cực hay mạnh tiêu cực. Nếu là tôi của ngày đó có lẽ tôi sẽ khẳng định luôn mà không cần suy nghĩ rằng đó là mạnh tiêu cực. Nhưng 10 năm sau, khi ngồi trong một quá cafe yên tĩnh, tiếng nhạc Jazz nhẹ nhàng, bên cạnh là một ly Americano gừng quế thơm phức giữa không khí của ngày giáng sinh lạnh giá, thì tôi sẽ nói với bạn rằng đó là mạnh tích cực. Hoá ra, tích cực hay tiêu cực chỉ là góc nhìn của chính ta về một sự việc.

Là một sinh viên mới ra trường, tôi luôn mong muốn một công việc gì đó lớn lao như dời núi lấp bể. Những điều chúng tôi học được trên ghế nhà trường cũng đều là những thứ vô cùng to lớn. Là chính sách thương mại quốc tế, là chính sách Asean, là kỹ năng đàm phán kinh doanh… những điều chúng tôi nói trong trường đại học là chính sách, giá vàng, điểm chứng khoán thị trường Mỹ Những người tốt nghiệp với số điểm giỏi là những người có thể nói là nắm vững những kiến thức đó. Vậy mà khi ra trường, những con người lý tưởng to lớn như chúng tôi lại phải làm những công việc đơn giản, hàng ngày ngồi bàn giấy, theo dõi từng sản phẩm đã sản xuất xong chưa, hôm nay xuất hàng vào container nào, tờ khai hải quan ra sao…Đúng là sự khác biệt to lớn, như thể bạn đang bay trên chín tầng mây, thì đột nhiên lao đầu đi xuống vực thẳm. Và đó là thực tế. Một công việc diễn ra như nhau 8 tiếng một ngày và 365 ngày một năm, theo một quy trình đã được định sẵn. Có một luật ngầm trong công việc của tôi rằng, mọi thứ có thể sai nhưng quy trình thì không. Do đó, mọi lỗi sai phát sinh đều là do không làm theo quy trình. Thực tế kiểm chứng đúng như thế thật. Mọi lỗi sai xảy ra thường là do chúng tôi đôi khi sáng tạo một chút, làm nhanh hơn một chút để làm sao núi công việc đó dần vơi đi trước khi cuối giờ. Do đó, sếp chúng tôi thường nói với chúng tôi rằng “Không sáng tạo”. Vì sự sáng tạo gây ra sai sót, mà sai sót chính là phiền phức. Phiền phức ở chỗ, bạn sẽ mất nhiều thời gian hơn để sửa chữa lỗi sai ấy. Sau này, tôi nhận ra rằng để đến một điểm đích có rất nhiều con đường, có người chọn con đường an toàn, cũng có người chọn con đường rủi ro. Con đường an toàn thường cho bạn ít bài học, vì bài học chỉ có sau khi bạn làm sai điều gì đó. Con đường rủi ro thì ngược lại, cho bạn nhiều bài học, có khi đó là những bài học để đời mà bạn sẽ không bao giờ quên đồng thời cũng cho bạn những cảm giác khắc cốt ghi tâm. Bước đi trên con đường an toàn một thời gian khiến tôi cảm thấy tù túng, ngạt thở và tôi đã quyết định giành cho mình một bước đi rủi ro: Nghỉ việc. Vậy tôi nghỉ việc để làm gì, tôi không thể nghỉ việc để ở nhà chơi vì chơi một thời gian sẽ chán. Thế là tôi tìm ngay cho mình một công việc, học MBA. Tôi đăng ký một khoá học MBA chương trình liên kết với mức học phí đắt đỏ, để tô vẽ cho lòng tự tôn của mình.  Ở thời của chúng tôi, chúng tôi ngưỡng mộ những bạn cùng trang lứa làm trong những tập đoàn quốc tế, hàng ngày mặc quần áo sang trọng đi làm. Bạn có thể tưởng tượng rằng những người đó như những bức tượng vô cùng lớn đặt ngay trước mắt, còn chúng tôi là những con người vô cùng nhỏ bé, chỉ có thể nhìn những bức tượng đó bằng cách ngửa cổ ngước mắt nhìn lên cao. Và tôi cũng muốn như họ. Cũng muốn được người khác ngước nhìn như vậy.

Tất nhiên học phí khoá học đó không phải tôi trả mà là bố mẹ tôi. Đến tận bây giờ, tôi vẫn rất biết ơn họ vì đã ủng hộ tôi làm điều điên rồ đó dù bố tôi chỉ là một giáo viên dạy nghề với mức lương rất bình thường, còn mẹ tôi đã sớm nghỉ hưu ở tuổi 50 do tình trạng sức khoẻ không tốt. Nghỉ việc cũng đồng nghĩa với việc không có thu nhập, tiền học phí bố mẹ tôi đã cho nhưng tiền sinh hoạt phí thì tôi không thể ngửa tay để xin tiền họ. Đó là lúc tôi biết giá trị của việc trên người không một xu dính túi, tiền đổ xăng hay tiền ăn một cái bánh mì trước khi vào lớp cũng là một mối lo. Có phải bạn đang định hỏi tôi rằng, tôi đi làm không để dành tiền tiết kiệm cho mình sao? Dù bạn không hỏi, tôi cũng muốn trả lời câu hỏi này. Đó là không, tôi không có một món tiền tiết kiệm nào cho bản thân mình. Cũng như bao sinh viên mới ra trường khác, tiền lương của tôi tháng nào tôi tiêu hết tháng đó. Công việc càng vất vả, càng áp lực thì mức chi tiêu cho bản thân càng nhiều. Đó dường như một sự bù đắp, giải trí cho chính mình, cho những giây phút vắt kiệt sức khoẻ vì công việc để kiếm tiền. Do đó, tất nhiên là tôi không có một món tiền tiết kiệm nào cả. Nếu bạn đang ở của những năm 20 tuổi của tôi, hãy đừng như tôi, hãy nghe lời bố mẹ mình, hãy học cách tiết kiệm tiền. “Một chiếc ví rỗng, một chiếc bụng đói và một tương lai mờ mịt sẽ dạy cho bạn thế nào là cuộc sống”.

Nói như vậy không có nghĩa tôi xuất thân từ một gia đình nghèo khó, đến tiền ăn bánh mì bố mẹ tôi không thể cho tôi. Mà thực ra là do tôi với lòng tự tôn của mình không thể mở miệng để xin họ trong khi mình vẫn còn sức khoẻ để làm việc. Và thế là tôi đi tìm việc, bằng bất cứ giá nào tôi cũng cần phải đi làm, để lo cho cuộc sống của chính mình. Công việc dù có vất vả đến đâu cũng cần làm việc. Đó là lần đầu tiên trong cuộc sống của mình tôi thấy tầm quan trọng của công việc. Không còn là những kiến thức trên trời, không còn là giá vàng, giá cổ phiếu, là các chính sách thương mại năm nay ra sao, đơn giản tôi chỉ cần một công việc làm ra tiền. Tôi không phải là học sinh giỏi của trường và trong công việc tôi cũng không phải một người kiếm tiền giỏi. Để có một công việc rất đỗi bình thường, tôi đã trải qua rất nhiều lần trượt phỏng vấn. Đáng ra tôi nên làm một phép thống kê những cuộc phỏng vấn mà tôi đã tham gia. Con số có thể lên tới  hàng chục, cũng có thể là hàng trăm. Các cuộc phỏng vấn mang tính chất chuyên nghiệp của các công ty lớn, các cuộc phòng bán chuyên nghiệp hoặc không chuyên, lãng xẹt tôi đã từng trải qua. Có thể bạn sẽ hỏi tôi rằng “ Với số lượng kinh nghiệm dày dặn như vậy thì có phải bây giờ nếu tôi đi phỏng vấn, tôi sẽ bách chiến, bách thắng không? Câu trả lời là không, tôi vẫn trượt phỏng vấn như bình thường, cho đến bây giờ vẫn vậy. Trượt bởi vì công việc đó không phù hợp với tôi, nếu một công việc nào đó thực sự phù hợp với bạn, bạn sẽ có được nó dù thế nào đi chăng nữa. Do đó, việc trượt phỏng vấn trước khi bước sang một công việc mới là một lẽ tự nhiên mà hầu như ai cũng trải qua. Và với tôi điều đó giờ đã trở thành một điều tự nhiên. Trong cuộc đời mình, tôi chưa bao giờ thành công trong công cuộc tìm việc với lần phỏng vấn đầu tiên. Và tôi cũng đã chuẩn bị tâm lý cho mình rằng nó sẽ không bao giờ xảy ra.

Với những kinh nghiệm và những cảm xúc sâu sắc như vậy, tôi chưa bao giờ nghĩ rằng, tôi sẽ quay trở lại môi trường nhà máy để làm việc. Có khi nào khi ấn nút gửi CV, tôi đang bị “phê thuốc” nên không ý thức được hành động của mình. Tuy nhiên, đó là cơ hội tuyệt vời để tôi có những bước trưởng thành lớn trong sự nghiệp của mình, gặp được một người sếp, một người chị người đã làm thay đổi thế giới quan của tôi. Nếu bạn chưa xem video clip “nhà máy của những giấc mơ” thì hãy vui lòng tìm từ khoá này trên Youtube, kết quả đầu tiên mà bạn nhìn thấy chính là nơi mà tôi đang đang nhắc tới ở đây. Nơi không có sự gò bó, mọi ý tưởng đều có thể được thực hiện. Nơi mà “không sáng tạo, please” biến thành “ hãy sáng tạo đi, think outside of the box, please”. Một nơi hoàn toàn khác với trải nghiệm mà tôi đã từng có. Nhà máy của những giấc mơ cách đây 8 năm và nhà máy của những giấc mơ tại thời điểm này đã có nhiều thay đổi. Thay đổi là một điều tất yếu của cuộc sống. Nhưng những trải nghiệm thì sẽ sống mãi trong lòng chúng ta. Vì đó là một phần con người ta.

Con người thay đổi, quy trình cũng có thể thay đổi.

“Có rất nhiều người khi gặp phải sự việc nào đó bất ngờ, họ thường cho rằng đó là một việc hoàn toàn “bất bình thường”. Nhưng thực ra, những sự việc bất ngờ xảy ra mới là “bình thường. Bởi vì sự thay đổi chính là trạng thái thông thường, trong cuộc sống có rất nhiều việc xảy ra mà chúng ta khó có thể dự đoán. Đây cũng chính là bản chất của sự vật”. Trong công việc mà tôi tìm được sau lần nghỉ việc đầu tiên, tôi đã gặp một anh sếp, anh hơn tôi 7 tuổi. Khi đó, tôi nói với anh rằng: Các vấn đề phát sinh và việc phải giải quyết các vấn đề hàng ngày khiến tôi mệt mỏi. Tôi mong muốn một ngày làm việc bình yên nơi mà không có bất cứ chuyện gì bất thường xảy ra. Anh đã nói với tôi một câu mà tôi nhớ cho tới ngày hôm nay “ Có vấn đề mới cần con người để giải quyết”. Hoá ra chúng ta sinh ra, làm việc là để giải quyết các vấn đề của cuộc sống, nếu cuộc sống cứ như vậy thì sự có mặt của chúng ta quả là dư thừa. Sau khi nhận thức được điều này, tôi bắt đầu đón nhận những điều bất ngờ xảy ra bằng một thái độ điềm tĩnh, không thắc mắc, không buồn phiền và tập trung vào việc giải quyết vấn đề thay vì kêu ca phàn nàn.

Ngày đầu tiên phỏng vấn và nhà máy, tôi đã được đón nhận một tư tưởng khá mới, mới hơn hẳn so với những nơi tôi đã từng làm việc. Tư tưởng làm việc của nơi đầu tiên mà tôi làm đó là quy trình không thể thay đổi, vài nơi tiếp theo, tôi làm việc ở những nơi hầu như không có một quy trình làm việc nào cả, công việc của bạn thì cách làm cũng là của bạn. Nhưng tới đây tôi thêm được một tư tưởng mới, quy trình có thể thay đổi và tôi có thể là người thay đổi nó. Đó đúng là một trải nghiệm thú vị và thu hút tôi.  Sau này, một phần công việc của tôi là xem lại và chỉnh sửa quy trình phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Để phù hợp với công việc này, đôi khi ta cũng cần thay đổi quan điểm của mình. Ta cần luôn khách quan, đảm bảo rằng các bước mà ta làm ra là phù hợp không vì mục đích cá nhân của một đơn vị nào cả và quan trọng hơn hết đó là việc tôn trọng hiện thực.

Trung thực với bản thân mình

Ở ngoài kia người ta nói rất nhiều về sự công bằng, sự công bằng giữa nam và nữ, sự công bằng giữa giữa những người đồng cấp, sự công bằng giữa người này và người kia. Tuy nhiên, bạn đã bao giờ nghĩ đến sự công bằng cho chính bản thân mình. Nói thật rằng, tôi cũng chưa bao giờ nghĩ tới công bằng cho chính bản thân mình. Sự công bằng mà tôi muốn nói tới ở đây là sự thành thật với bản thân, chấp nhận thực tế bản thân mình yếu kém ở một số lĩnh vực, chấp nhận để bản thân thất bại, chấp nhận bản thân không thể hiểu biết mọi điều của thế giới này, tha thứ và không trách móc bản thân mỗi khi thất bại, nghiêm khắc, động viên bản thân mình cố gắng theo đuổi mục tiêu.

Ở những năm của tuổi hai mươi, tôi là con người hiếu thắng, không bao giờ chịu thua kém với người khác. Tôi cần là người độc nhất, giỏi nhất, biết nhiều nhất thế giới này. Bên trong là vậy, nhưng bên ngoài tôi lại thể hiện mình là một con người nhút nhát, khờ dại. Sự đối lập giữa con người bên trong và con người bên ngoài khiến tôi nhiều lần rơi vào sự tự trách móc và dày vò bản thân. Vì sao tôi không được xinh đẹp như người ta, vì sao tôi không giỏi như người ta, vì sao tôi không có công việc lương cao như người ta. Có bao nhiêu sự so sánh mà bố mẹ thường dành cho con nhà người ta thì cũng bấy nhiêu điều tôi dành cho chính mình.  Rồi những năm đầu ba mươi, khi đã có nhiều trải nghiệm hơn, cuộc sống có chút phong phú hơn, tôi nhận thấy rằng mình cần phải thoát ra khỏi những mặc cảm đó. Tôi đọc nhiều sách, những cuốn sách về phát triển nội tâm. Tôi bắt đầu sống một mình từ năm 27 tuổi. Có lẽ khoảng thời gian sống một mình quá lâu khiến tôi phải trở lên mạnh mẽ để chiến thắng chính mình. Nhưng để nói rằng thời điểm đó, tôi đã công bằng với tôi chưa, thì có lẽ là chưa. Tôi vẫn tô vẽ cho bản thân mình, xung quanh mình những điều tốt đẹp mà đến chính bản thân tôi cũng nghĩ rằng đó là con người mình. Chỉ đến gần đây, trong một cuộc phỏng vấn xin việc khác, khi người ta hỏi tôi lý do nghỉ việc là gì, tôi đã ko dám nói là lý do thực tế của mình rằng, tôi mất động lực làm việc, tôi cảm thấy áp lực ngột ngạt trong công việc quá mức. Tôi dùng những lý do cao cả khác như đầu tư vào sở thích cá nhân, như muốn tạo một khoá học online, muốn làm gì đó cho bản thân mình nên nghỉ việc. Tôi cho rằng, những lý do đó sẽ đưa tôi lên thành một con người luôn sống lạc quan và tích cực. Nhưng hoá ra không phải, bất cứ một người tuyển dụng lâu năm nào cũng đều phát hiện ra đó là một lời nguỵ biện mà ngày cả bản thân tôi cũng không nhận ra điều đó.

Cho đến khi chờ đợi một thời gian dài không thấy nhà tuyển dụng gọi lại, tôi mới biết rằng mình đang thất bại. Tôi bắt đầu ngồi xuống và suy nghĩ về lý do vì sao tôi không được nhận công việc ấy, tôi phát hiện ra mình đã không trung thực khi được hỏi về lý do vì sao tôi nghỉ việc ở công ty cú. Tôi đã không trung thực với chính bản thân mình, không dám chấp nhận và thừa nhận sự thất bại của mình. Những cuộc phỏng vấn sau này, tôi thay đổi cách nhìn nhận, dũng cảm thừa nhận điều đó và cũng chứng minh rằng thực tế tôi đang cố gắng cải thiện bản thân, hoặc hỏi từ thất bại, không để bản thân vấp phải cùng một sai lầm lần thứ hai. Trong cuộc đời này, ai cũng sẽ có sai lầm. Những người dũng cảm là những người dám thừa nhận sai lầm và cố gắng không ngừng để cải thiện bản thân từ sai lầm đó. Tôi hi vọng sau này nhìn lại tự hào mình đã là một cô gái dũng cảm.

Nhìn nhận vấn đề khác quan và làm chủ cảm xúc

Những người khác nhau đối với một sự việc giống nhau sẽ có những quan điểm và phản ứng hoàn toàn nhau. Điều này xảy ra là vì mỗi người nhìn nhận sự việc từ một góc độ khác nhau. Einstein cho rằng “Thời gian không thực sự tồn tại, mà chỉ là một ảo ảnh về tư duy” nơi mà chúng ta gọi đó là thời gian vì nó giúp chúng ta hiểu và ghi lại sự thay đổi. Nhưng thực tế thời gian chỉ là một khái niệm tương đối, không có thực tại cố định. Trong khi đó, nhà vật lý người Anh Julian Barber trong cuốn sách “The End of Time” cho rằng: thế giới chúng ta thấy là có thật, mọi khoảnh khắc cuộc đời chúng ta là vĩnh cửu” nơi mà thay vì liên tục, thời gian là một điểm dừng bất biến.

Những nguyên lý này nghe có vẻ xa xôi trừu tượng, dường như không liên quan đến chúng ta mặc dù chúng ta đã và đang cảm nhận thời gian hàng ngày. Một ngày của chúng ta vẫn kéo dài 24 tiếng và một năm vẫn có 365 ngày, năm nhuận thì 366 ngày. Đôi khi ta lại cảm thấy thời gian trôi quá nhanh, mái tóc dần bạc trắng, con cái chúng ta dần lớn lên và rời xa chúng ta. Mỗi người ở một lĩnh vực,, với một trình độ nhận thức, trong từng hoàn cảnh đặc biệt lại có cách nhìn nhận về thời gian khác nhau. Thế giới có 7 tỷ người về sẽ có bao nhiêu cảm nhận về thời gian được sinh ra, có lẽ là vô vàn.

Trong thực tế công việc cũng vậy, một vấn đề phát sinh có thể tạo ra rất nhiều quan điểm khác nhau, mà từ đó có thể tạo ra những hiểu nhầm không đáng có chỉ đơn giản là vì mỗi người đứng trên một góc độ khác nhau để quan sát và đánh giá một vấn đề. Có những người cố gắng bảo vệ quan điểm của mình, và sẽ có những người đứng bên ngoài quan sát xem xét vấn đề trên từng góc độ để đưa ra được một nhận định khách quan nhất. Môi trường làm việc càng đông người thì việc xung đột, đụng độ quan điểm càng gay gắt. Chúng ta một cách tự nhiên sẽ luôn tìm cách để bảo vệ quan điểm, việc tách ra khỏi khuôn mẫu tự nhiên để lắng nghe và đánh giá từ góc độ của người khác đòi hỏi nhiều sự nỗ lực.

Có phải bạn bạn sẽ hỏi tôi rằng, tôi đã làm được điều này chưa? Bằng sự trung thực với bản thân mình đã học được, tôi xin trả lời rằng “Chưa, tôi cũng như bạn, cũng chỉ đang thực hành đi trên con đường đó, vẫn chưa tới đích”. Để tự tách mình ra khỏi khuôn mẫu tự nhiên để đánh giá vấn để từ góc nhìn của người khác, tôi đối mặt với khó khăn của việc quản lý được cảm xúc cá nhân. Cho tới ngày gần đây, tôi vẫn phải mất một thời gian để có thể làm chủ cảm xúc của mình.

Câu chuyện là khi tôi chờ đèn đỏ chuyển qua đèn xanh tại một ngã tư, đột nhiên một người phụ nữ đi xe máy lao tới ý định cắt ngang đầu xe có tôi để vượt xang đường khi đèn đỏ trên hướng đường của cô ấy đang sáng. Và đèn xanh hướng đường tôi đi bật lên được vài giây. Tôi không thể lách sang trái, cũng không thể lách sang phải cho tới khi cô ấy lùi lại vì cô ấy đang cắt ngang đầu xe của tôi. Điều đó làm tôi cảm thấy bực mình. Vài phút sau, cô ấy dần dần lùi xe lại cho tôi đi qua vì quan sát thấy đèn đỏ đang sáng. Muốn thế nào, cô ta cũng không thể đi qua dòng xe đang nuờm nuợp đi qua nghã tư đông đúc. Tôi bực mình, ném cho cô ấy một ánh nhìn giận dữ và vút xe đi qua. Lửa giận bừng bừng lên tận đầu, cho tới vài phút sau tôi mới đột nhiên nhận ra mình cẩn phải vượt lên trên cảm xúc giận dữ này nếu không tự mình sẽ rơi vào bế tắc của cơn cảm xúc tiêu cực. Tôi không biết lý do vì sao cô ấy vội vàng nguy hiểm như vậy. Và khi càng không biết, tôi bắt đầu suy luận đủ các lý do. Tôi bắt đầu sáng tạo ra những câu chuyện mà nếu thiếu sự suy xét kỹ lưỡng, tôi sẽ mặc định rằng câu chuyện đó là thật, bồi đắp thêm cho cảm giác giận dữ tuôn trào. Chỉ khi tôi nhận thức cần phải tách mình ra khỏi sự giận dữ đó, bắt đầu nhìn sự việc một cách khách quan, có thể người phụ nữ đó đang ở trong tâm trạng rất gấp gáp, có việc gì phải xử lý ngay. Từ thời điểm đó, cảm giác giận dữ đó dần dần tan biến.

Nếu bạn từng đọc cuốn sách tư duy nhanh chậm của tác giả, bạn sẽ thấy rằng chúng ta luôn tồn tại hai tư duy, tư duy nhanh và tư duy chậm

Không ai có thể tự nhiên làm chủ được cảm xúc của mình. Tất cả đều là sự cố gắng từng giờ, từng phút. Và tôi cũng đang trên con đường để có thể làm chủ cảm xúc của mình.

Thái độ sống đúng đắn

Để viết được phần này, tôi đã mất một thời gian khá dài do không biết phải bắt đầu từ đâu. Tôi đã có ý định bỏ cuộc với việc viết tiếp vì không biết phải tiếp tục như thế nào. Nhưng khi nhìn lại những cố gắng của mình, con đường mà tôi đang đi dang dở, tôi thấy sự bỏ cuộc ở đây dường như đang bỏ lại chính mình. Và tôi bắt đầu lục tìm ý tưởng cho bằng việc đọc cuốn chủ nghĩa khắc kỷ, phong cách sống bản lĩnh và bình thản của tác giả William B.Irvine và cuốn Mindset của nhà tâm lý học Carol S. Dweck. Tôi cố gắng đi tìm cho mình câu trả lời thế nào là thái độ sống đúng đắn, tìm cho mình một triết lý, một cở sở lý thuyết để nhìn lại và đánh giá những điều mình làm trước kia có phải là đúng đắn hay không. Thay vì sống trong sự mông lung, tôi muốn tìm cho mình một con đường nơi mà tôi cảm thấy hài lòng về những ngày tháng mình được hiện diện trên cuộc đời này. Sự nghiên cứu về chủ nghĩa khắc kỷ của tôi có lẽ chưa đủ để bàn luận về đề tài này. Tuy nhiên, tôi vẫn muốn đem những trải nghiệm của mình đối chiếu với một triết lý cổ xưa, để nhìn lại con đường mình đi và cũng để điều chỉnh con đường tương lai sắp tới.

Cuốn sách đầu tiên tôi đọc về chủ nghĩa khắc kỷ không mấy thu hút và thực sự khó nhằn đến mức tôi đã bỏ cuộc khi đọc được ba phần tư cuốn sách. Tuy nhiên, cuốn sách thứ hai về cùng một chủ đề đã khiến tôi có ý niệm hơn một chút. Tôi xin được dành vài dòng để mô tả khái quát về chủ nghĩa này, và sau đó sẽ dành nhiều thời gian hơn và việc mô tả các trải nghiệm cá nhân. Tôi không chắc tương lai mình sẽ đi theo con đường khắc kỷ, nhưng tôi cho rằng tư tưởng của chủ nghĩa này sẽ giúp những con người đang mất định hướng đi tìm ý nghĩa của cuộc đời này và sống tốt đẹp hơn.

Đầu tiên, tôi muốn nói tới triết lý của chủ nghĩa khắc kỷ nơi cố gắng trả lời cho câu hỏi về một cuộc sống tốt đẹp. Ai cũng mong muốn một cuộc sống tốt đẹp, nhưng thế nào mới là cuộc sống tốt đẹp và làm thế nào để có được cuộc sống tốt đẹp đó trong khi tôi luôn cảm thấy đau khổ, luôn cảm thấy cả thế giới đang có lỗi với bản thân mình. Đôi khi trong những lúc cảm xúc rơi xuống vực thẳm của sự bế tắc, tôi còn cảm thấy rằng, việc mình sinh ra là một tội lỗi. Câu trả lời của các nhà khắc kỷ là “Hãy sống đức hạnh”. Thế nào là đức hạnh, liệu có phải giống như các nữ tu giữ nguyên sự trinh trắng cho tới cuối đời, luôn làm việc tốt, ăn chay niệm phật. Nếu đúng là như vậy thì triết lý sống của chủ nghĩa này chỉ dành cho một phận vô cùng nhỏ dân số thế giới, trong đó chắc chắn không có tôi. Nhưng hoá ra không phải, sống đức hạnh theo quan điểm khắc kỷ đó là thực hiện tốt chức năng ưu việt được định sẵn của một con người. Đó là chúng ta cảm thấy đói nghĩa là tự nhiên chúng ta có nhu cầu nuôi dưỡng bản thân, chúng là có nhu cầu tình dục vì bản thân con người được thiết kế có chức năng sinh con đẻ cái. Và hơn hết, con người được thiết kế sống theo quần thể, do đó, một cách tự nhiên chúng ta có bổn phận trách nhiệm với đồng loại của mình như hiếu kính với cha mẹ, hoà thuận với bạn bè và sống hoà hợp, quan tâm tới lợi ích của những người xung quanh.  

Tuy nhiên, một lần nữa bản thân tôi cũng cho rằng những điều này thật xa vời, về mặt lý trí, suy nghĩ, lý thuyết ai cũng sẽ nói được như vậy, những phải thực hiện điều đó như thế nào, đặc biệt là trong những hoàn cảnh cụ thể của cuộc sống nơi mà khi ta muốn và cố gắng đối xử tốt với người khác nhưng nhận lại là sự thờ ơ, hay tệ hơn nữa là sự cười chê của đồng loại. Những cảm xúc tiêu cực này tích tụ lâu dần hàng ngày khiến ta cảm thấy bức bối và khiến ta dần mất đi niềm tin vào bản thân cũng như ý nghĩa của cuộc sống. Chính bản thân tôi cũng đã từng rơi vào tình trạng này khi đang làm việc cho công ty nơi mà tôi đã bị bắt nạt, nói xấu, dè bỉu bởi một nhóm người. Dù vậy, tôi vẫn ý niệm cho mình phải giữ sự đức hạnh ở trên, giữ phong thái làm việc chuyên nghiệp, thái độ khách quan, hoàn thành chức năng, nhiệm vụ và cam kết mình đã đề ra. Được một thời gian, tôi bắt đầu cảm thấy kiệt sức và rơi vào trạng thái mất động lực để đi tiếp. Hoá ra con đường này không hề dễ đi chút nào.

Và câu trả lời thứ hai cho vấn đề duy trì sự đức hạnh ra sao chính là tìm kiếm sự bình thản. Sự bình thản dưới con mắt của phái Khắc Kỷ đó là trạng thái không có cảm xúc tiêu cực như đau buồn, tức giận, lo lắng mà chỉ có các cảm giác tích cực như niềm vui và hân hoan. Vậy câu hỏi đặt ra là làm sao có thể duy trì được sự bình thản trong những tình huống khó khăn. William B.Irvine tổng hợp các kỹ thuật tâm lý để đạt được sự bình thản trong những tình huống cụ thể. Ở đây, tôi xin phép nói tới những kỹ thuật mà bản thân tôi có ấn tượng sâu sắc và có thể dùng trải nghiệm cụ thể trong cuộc sống của mình để phân tích. Những kỹ thuật khác, xin bạn đọc tham khảo thêm trong cuốn sách của tác giả.

Lưỡng phân của quyền kiểm soát

Kỹ thuật đầu tiên mà tôi muốn nói tới ở đây là sự lưỡng phân của quyền kiểm soát. Giành quyền kiểm soát có lẽ là mong muốn của bất cứ ai trong chúng ta. Chúng ta luôn đấu tranh để giành quyền làm chủ cuộc đời mình, khi có con, chúng ta cố gắng kiểm soát cuộc đời của con, cố gắng để chúng không đi sai đường. Khi là một nhà quản lý, chúng ta cố gắng kiểm soát công việc của cấp dưới để lèo lái con thuyền đi đúng mong muốn của ta. Ngay cả bản thân tôi bây giờ cũng đang học cách kiểm soát cảm xúc của mình, không để bản thân rơi vào trạng thái tiêu cực, hướng những năm tháng của cuộc đời sau này đi theo một con đường ý nghĩa. Tuy nhiên, bạn đã bao giờ nghĩ rằng ta cố gắng dành cả cuộc đời mình cho việc kiểm soát những thứ xung quanh ta nhưng có những thứ dù cố gắng bao nhiêu ta vẫn không thể kiểm soát nổi và có khi chính những thứ đó lại là nguồn cơn cho sự phiền muộn của chúng ta.

Dưới con mắt của nhà khắc kỷ, tất cả mọi thứ chúng ta gặp phải trong cuộc đời này đều nằm trong ba mục: những thứ ta có toàn quyền kiểm soát, những thứ xảy ra ta không thể kiểm soát và những thứ ta chỉ có thể kiểm soát một phần. Tôi đã mất một thời gian để suy nghĩ về những gì mình trải qua bao gồm cả những niềm vui và những nỗi buồn, niềm vui sinh ra từ việc tôi có thể kiểm soát và đạt được những gì tôi mong muốn, nỗi buồn sinh ra vì những thứ tôi mong muốn nhưng lại không thể có được bao gồm cả công việc và tình yêu. Và đúng như những nhà khắc kỷ đã nói, những thứ ta trải qua đều nằm một trong ba mục: những thứ ta không thể kiểm soát, những thứ ta kiểm soát một phần và những thứ ta kiểm soát được hoàn toàn. Ta không thể kiểm soát được thời tiết ngày mai là mưa hay nắng. Nhưng ta có thể hoàn toàn kiểm soát được cảm xúc của mình đối với thời tiết ngày mai. Thứ ta không thể kiểm soát hoàn toàn có thể là kết quả một trận đấu bóng mà ta tham gia, hay với bản thân tôi thì đó là kết quả của buổi phỏng mà tôi tham gia sáng nay.

 Thực sự mà nói,  tôi đã cố hết sức có thể, chuẩn bị trước mọi thứ có thể từ trang phục, vào phỏng vấn khi nào, chọn hình nền ra sao (Vì đây làm một buổi phỏng vấn online, do đó, các ứng viên thường sẽ cần bật camera để nói chuyện), cho tới việc thái độ phỏng vấn, lựa chọn câu trả lời như thế nào. Tôi đã làm tất cả mọi thứ trong phạm vi bản thân có thể, vấn đề còn lại thì có lẽ để cho tự nhiên. Thành thật mà nói, tôi mất cả ngày sau buổi phỏng vấn đó, nằm cuộn tròn trên ghê sofa vì cảm giác thất vọng về bản thân sau buổi phỏng vấn, vì một số câu trả lời tự mình thấy không hài lòng. Tuy nhiên, sau khi nghĩ lại thì thực sự tôi đã chuẩn bị những thứ có thể cho cuộc phỏng vấn này, bao gồm cả thái độ chân thật nhất với bản thân mình, bài học kinh nghiệm mà tôi rút ra từ cuộc phỏng vấn trước đó. Nếu là tôi của trước kia, có lẽ tôi sẽ tìm một người bạn nào đó than phiền rằng mình đã làm không tốt, nhưng tôi của ngày hôm nay chỉ đơn giản là im lặng, lặng lẽ quan sát cảm xúc khó chịu, thất vọng đó đến và đi một cách tự nhiên. Cuộc sống vô thường, mọi thứ sẽ thay đổi, chuyện tốt sẽ không hoàn toàn tốt, chuyện xấu cũng sẽ không hoàn toàn xấu. Mọi việc tốt hay xấu đều nằm dưới con mắt nhìn của chính chúng ta với sự việc đó. Và Một tuần sau đó, tôi nhận được kêt quả phỏng vấn. Đó là một lời khen rằng tôi đã thể hiện rất tốt sự tự tin và chuyên nghiệp. Hoá ra, những thứ tôi cho là không tốt, khiến bản thân cảm thấy thất vọng lại không phải là thứ người ta quan tâm. Và tôi đã thành công bước tới vòng phỏng vấn thứ ba.

Thuyết Vận Mệnh: Buông bỏ quá khứ và cả hiện tại.

Có một điều tôi cần thành thật với bản thân mình rằng, tôi tin vào vận mệnh, những điều đã đến với tôi trong quá khứ là những điều cần xảy ra, những người tôi đã gặp là những người tôi cần gặp trong cuộc đời này. Mỗi cuộc gặp gỡ ấy đã dạy cho tôi nhiều bài học bao gồm cả bài học vui và bài học buồn. Theo chủ nghĩa khắc kỷ, để giữ được sự bình thản, chúng ta cần tin rằng mọi thứ đến với chúng ta là vận mệnh. Họ cho rằng: mỗi chúng ta là diễn viên trong vở kịch của người khác. Chúng ta không thể chọn vai diễn của mình trong vở kịch này nhưng bất kể được phân vai nào chúng ta cũng phải diễn hết khả năng của mình. Nếu được phân vai là người ăn xin thì hãy diễn thật tốt một người ăn xin, hay như tôi đã được phân vai là một chuyên viên tuân thủ quy định thương mại quốc tế thì cần phải làm tròn vai diễn này dù thế nào đi chăng nữa. Họ cho rằng thay vì khiến mọi sự việc tuân theo mong muốn của bản thân, thì hãy làm cho bản thân hoà hợp với những gì đang diễn ra, hãy để mọi việc xảy đến đúng như nó cần xảy đến. Điều này thật sư không dễ dàng đặc biệt với những người thường xuyên bị cảm xúc chi phối như tôi, giống như rèn luyện bản thân trở thành sắt đá, không cảm xúc, không vui, không buồn với những điều đang diễn ra xung quanh vậy. Dù có chuyện gì đi chăng nữa cũng vẫn cứ chầm chậm từng bước một bình thản tiến bước về phía trước. Nhưng đó thật sự là kỹ năng quan trọng đển rèn luyện sự bền bỉ cho bản thân mình.

Bên cạnh đó, các nhà khắc kỷ còn cho rằng, chúng ta nên tuân theo vận mệnh quá khứ và hiện tại, không nên tuân theo vận mệnh tương lai. Điều này có nghĩa là chúng ta nên tin rằng quá khứ và hiện tại là những điều không thể thay đổi được. Tuy nhiên, chúng ta có thể thay đổi tương lai tuỳ thuộc vào những gì chúng ta đang làm ở hiện tại. Tôi thấy rằng quan điểm này cũng gần giống như quan điểm tập trung vào giây phút hiện tại của Phật Giáo, cũng như tuân theo quy luật nhân quả. Chúng ta muốn gặt quả gì trong tương lai thì hãy gieo trồng hạt đó ở hiện tại. Cùng với việc hướng tới những điều tốt đẹp muốn có trong tương lai, sự bình thản vượt lên trên cảm xúc của quá khứ hiện tại chính là con đường giúp ta đạt được những điều mình mong muốn. Nhưng đồng nghĩa với đó, nếu ta đã cố gắng gieo hạt ở quá khứ mà vẫn không gặt được quả như ý ở hiện tại, thì hãy cứ bình thản chấp nhận nó như một vận mệnh và tiếp tục bước đi.

Tư duy cố định và tư duy phát triển

Trước giờ tôi luôn cho rằng mình là một người có tư duy phát triển và xu hướng xem thường những người có tư duy cố định, cho rằng mình hơn họ một bậc. Nhưng khi đọc cuốn sách “mindset” của tác giả Carols Dwech, tôi mới biết rằng ngay suy nghĩ đó đã chứng minh rằng mình là một người có tư duy cố định. Tôi tự kiêu rằng mình giỏi hơn người. Trong quá trình học tập và làm việc, tôi chỉ muốn thực hiện những thứ mà mình có thể làm tốt, tôi trau chuốt cho hình ảnh của mình thật sáng láng và hoàn hảo trong mắt mọi người. Khi tham gia khoá học Yoga Therapy, tôi cố gắng thực hiện những tư thế khó bất chấp khả năng có thể gây chấn thương cho bản thân để chứng minh mình giỏi và hơn người vì tôi cho rằng thất bại là một biểu hiện của việc mình không giỏi, không tốt, không có tài năng. Một mặt tôi luôn cố gắng hoàn thiện bản thân bằng việc học hỏi không ngừng, nhưng mặt khác tôi lại cảm thấy dù mình có học nhiều học nhiều hơn nữa thì cũng không thay đổi được kết quả. Tôi đứng giữa sự giằng xé của hai luồng tư duy khiến tôi đôi khi cảm thấy thất vọng về bản thân mình. Nhưng trên một mặt nào đó, vẫn có một thế lực vô hình, kéo tôi tiếp tục đi tới, nói với tôi rằng, không có hi vọng thì sẽ không có thất vọng, cứ giữ nguyên mục tiêu ban đầu và đi tới. Dù có chút chậm chạp, đôi khi bị xao nhãng, tôi vẫn sẽ tự nhắc nhở bản thân mình phải cam kết, phải thực hiện, pháỉ hành động, những điều không làm mình thoải mái chính là những thứ tốt cho mình.

Quay trở lại với tư duy cố định và tư duy phát triển, Carols Dwech nói rằng những người có tư duy cố định là những người tin rằng khả năng của họ là cố định, không thể thay đổi, trong bất kể lĩnh vực nào. Họ cho rằng dù trong tương lai, họ có cố gắng ra sao cũng không thể bứt phá kết quả tốt nhất mà họ có được ngày hôm nay. Do đó, với người có tư duy cố định, thông minh là trời sinh, không cần cố gắng cũng dễ dàng có được. Tôi cũng đã từng nghĩ như vậy, nhưng tôi không phải là người may mắn có được trí thông minh trời sinh đó. Do đó, tôi đã dành rất nhiều năm tháng trong cuộc đời mình để so sánh với sự thông minh của người khác. Đôi khi còn cảm thấy rằng mình thật tệ hại, thật thảm bại, than trách trời đất tại sao không sinh ra mình thông minh, xinh đẹp như người ta. Và vào một thời khắc nào đó, tôi cũng không nhớ chính xác, tôi đã thay đổi. Có thể là do càng kéo dài như vậy, tôi càng thấy thất vọng về bản thân hơn, hoặc là do tôi đã xem nhiều bộ phim nữ cường trong đó nhân vật nữ chính luôn cho rằng mình cần phải mạnh hơn, tốt hơn và cố gắng hơn. Điều đó thúc đẩy tôi làm điều gì cho bản thân, đứng dậy là bắt đầu tìm hiểu mình cần gì và muốn gì. Cốt cách trong hiện tại là nhờ sự nhào nặn bởi rất nhiều mối quan hệ, những khó khăn, những cố gắng trong quá khứ. Bạn càng trải qua nhiều khó khăn, càng giữ cốt cách đúng mực trong quá khứ thì cốt cách hiện tại của bạn càng toát lên khí chất mạnh mẽ và thuần khiết.

Trước giờ, tôi luôn nghĩ rằng một người thông minh là người làm một việc khó trong thời gian ngắn mà không cần sự nỗ lực. Với tôi, thông minh là một thiên phú mà người ta có được ngay từ khi sinh ra. Cái mà tôi sẽ không bao giờ có. Do đó, tôi luôn cho rằng mình không có được sự thông mình đó. Tôi học cách chấp nhận tôi là một phiên bản kém cỏi, cố gắng đi về phía trước, bằng sự chăm chỉ, kiên trì, bền bỉ, mỗi ngày một chút. Nhưng trong tư duy phát triển, thông minh không phải là một thứ có sẵn, đó là thứ có được nhờ sự rèn luyện hàng ngày, luôn tìm tòi học hỏi, mở rộng khả năng của bản thân. Ngay cả người phát minh ra bài kiểm tra trí thông minh IQ dùng để lọc ra những đứa trẻ không thể tiếp thu được nhiều kiến thức trên ghế nhà trường, Alfred Binet cũng tin rằng, học tập và rèn luyện có thể đem lại những thay đổi rất lớn về trí tuệ. Một đoạn trích trong cuốn sách thành công nhất của ông, Mordern Ideas about Children nói rằng: Một vài nhà triết học hiện đại tin rằng trí tuệ của một người là một con số cố định, không thể phát triển. Chúng ta phản đối và đứng lên chống lại sự bị quan đầy bi quan này… Bằng việc rèn luyện, luyện tập và quan trọng nhất là phương pháp đúng đắn, chúng ta có thể tăng cường sự tập trung, trí nhớ, khả năng đánh giá để trở nên thông minh hơn. Cùng với sự phát triển của khoa học và nghiên cứu, nhiều nhà khoa học đã nhận ra rằng con người có khả năng học tập, cũng như bộ não con người có khả năng phát triển trong suốt cuộc đời. Kinh nghiệm chúng ta thu được, sự rèn luyện và những cố gắng không ngừng ra sẽ giúp ta đi hết phần đời còn lại.

Khi ta tin rằng mình có thể tốt hơn mỗi ngày bằng việc cố gắng, ta sẽ nhận ra rằng mình có thể đạt được tất cả những gì mình mong muốn. Và khi mong muốn ấy đủ lớn để biến thành hành động thì ta sẽ bắt đầu tìm cách để thực hiện nó. Thực tế chứng minh rằng, ta có thể thất bại mà thực ra là ta chắc chắn thất bại ở những lần thử đầu tiên. Tuy nhiên trong tư duy phát triển, thất bại chính là cơ hội để bạn có thể rút cho mình bài học và thực hiện những lần thử tiếp theo và kiên trì thử cho tới khi nào bạn thành công. Thành công trong tư duy phát triển đó là mình bản thân mình học được một kỹ năng mới và cảm thấy hài lòng với sự cố gắng của bản thân.

Tuy nhiên, một điều khó với bản thân tôi và tôi cũng nghĩ khó với nhiều người là làm sao để biết mình muốn gì. Đôi khi ta loay hoay tìm kiếm, không biết bản thân ta muốn gì mà cứ trôi theo dòng đời, đứng về phần đông của xã hội để đi tiếp con đường đời của mình. Tôi cũng vậy, ba mươi lăm năm qua, tôi vẫn mải mê đứng về phần đông, mải mê kiếm tiền, mua nhà, mua xe, mải mê phân thắng thua hơn kém với người khác, chứng minh mình thông minh và tài giỏi. Bạn đã khi nào đặt câu hỏi cho bản thân mình rằng: Nếu như biết rằng mình không thể thất bại, trong cuộc đời mình rốt cuộc mình muốn cái gì? Nếu như mình tin rằng chắc chắn có thể đạt được, mình muốn trở thành người như thế nào?

Tôi đã từng hỏi mình nhiều lần trong suốt ba mươi lăm năm qua. Tuy nhiên, mỗi lần như vậy tôi sẽ dừng và nghĩ rằng nếu chưa biết câu trả lời thì cứ tiếp tục đứng về phần đông và cố gắng làm tốt công việc của mình là được. Như một cách tự nhiên, cuộc khủng hoảng hiện sinh ập tới khiến tôi chơi vơi không biết mình đang ở đâu trong cuộc đời này. Rồi tới hôm nay, tôi muốn tự mình đi tìm câu câu trả lời cho những câu hỏi này.